Wat zijn de 7 reflexen

Wanneer men spreekt van de '7 reflexen', wordt doorgaans gedoeld op de primaire of primitieve reflexen die bij pasgeborenen aanwezig zijn en fundamenteel zijn voor zowel hun voortbestaan als hun neurologische groei. Deze onwillekeurige motorische reacties worden automatisch geactiveerd door bepaalde prikkels en nemen meestal af in de eerste levensmaanden, naarmate de hersenen verder rijpen en er meer bewuste sturing ontstaat. Voor ouders, verzorgers en zorgverleners is kennis van deze reflexen essentieel om de normale ontwikkeling te volgen en vroegtijdig signalen van mogelijke neurologische afwijkingen op te merken.

Wat zijn primitieve reflexen precies?

Primitieve reflexen zijn automatisch verlopende reacties die worden gemedieerd door de hersenstam en vanaf de geboorte aanwezig zijn. Ze fungeren als overlevingsmechanismen en ondersteunen de zuigeling bij basisbehoeften zoals zuigen, grijpen en reageren op veranderingen in lichaamshouding. Na verloop van tijd worden deze reflexen onderdrukt of geïntegreerd door de rijping van de hogere hersencentra, vooral de cerebrale cortex. Het al dan niet aanwezig zijn, of het blijvend voorkomen buiten de verwachte leeftijd, kan belangrijke informatie verschaffen over de ontwikkeling en staat van het zenuwstelsel.

Welke zijn de 7 belangrijkste primitieve reflexen?

Hoewel er meer primitieve reflexen bekend zijn, wordt in de klinische praktijk vaak de nadruk gelegd op de volgende zeven vanwege hun fundamentele rol en diagnostische relevantie.

  1. Zoekreflex (Wortelreflex): Bij het strelen van de wang van de baby draait het hoofd zich naar de geïrriteerde zijde en opent de mond, klaar om te zuigen. Deze reflex ondersteunt het vinden van de tepel of fles. Ze verdwijnt gewoonlijk rond de vierde maand.
  2. Zuigreflex: Deze reflex wordt geactiveerd wanneer het gehemelte wordt gestimuleerd en leidt tot ritmische zuigbewegingen. Zij is essentieel voor de voeding en kan zelfs al voor de geboorte beginnen. Integratie vindt meestal plaats rond de vier maanden.
  3. Moro-reflex (Schrikreflex): Een plotseling verlies van steun of een harde geluid prikkelt deze reflex, waarbij de baby de armen zijwaarts uitslaat, de handen wijd spreidt en vervolgens de armen weer naar binnen brengt, alsof het zichzelf omhelst. Vaak gevolgd door huilen. De reflex bereikt zijn hoogtepunt rond de eerste maand en verdwijnt meestal tussen de tweede en vierde maand.
  4. Grijpreflex (Palmaire grasp): Wanneer een voorwerp in de palm van de hand wordt gelegd, sluit de baby de vingers stevig om het object. De greep is zo sterk dat deze het eigen lichaamsgewicht kan dragen. Deze reflex neemt af rond de vijf tot zes maanden.
  5. Plantaire grijpreflex: Deze reflex lijkt op de palmaire variant, maar treedt op in de voet. Druk onder de tenen leidt tot krullen van de tenen rond het voorwerp. Zij verdwijnt eerder, meestal tussen de negen en twaalf maanden, parallel aan de ontwikkeling van het lopen.
  6. Tonische nekreflex (ATNR - "Vechtershouding"): Bij het draaien van het hoofd naar één kant strekt de arm en het been aan die zijde zich uit, terwijl de tegenovergestelde arm en been buigen – een houding die lijkt op een schermschermer die een zwaard vasthoudt. Deze reflex integreert rond de vijf tot zeven maanden en speelt een rol in de ontwikkeling van hand-oogcoördinatie.
  7. Galant-reflex (Trunk Incurvatio): Wanneer de zijde van de ruggengraat wordt gestreeld terwijl de baby op de buik ligt, buigt de romp zich naar de kant van de stimulatie. Zij wordt geassocieerd met bewegingen die nuttig zijn tijdens de passage door de geboortekanal. Deze reflex verdwijnt gewoonlijk tussen de drie en negen maanden.

Wanneer verdwijnen deze reflexen normaal gesproken?

De integratie – oftewel het verdwijnen – van primitieve reflexen vindt plaats binnen een verwacht tijdsbestek, hoewel er natuurlijke variatie tussen kinderen bestaat. Meer dan een exacte datum is het de algemene trend in verdwijning die belangrijk is om te observeren. Belangrijke mijlpalen zijn onder andere het volgende:

Wanneer een reflex duidelijk aanwezig blijft nadat deze zou moeten zijn geïntegreerd, of wanneer deze asymmetrisch optreedt – bijvoorbeeld alleen aan één zijde – kan dit duiden op een vertraging of stoornis in de neurologische ontwikkeling. In dergelijke gevallen is verder onderzoek aangewezen door een kinderarts, kinderfysiotherapeut of ergotherapeut.

Studio shot of a person's lower legs and feet on a gray background.
«Studio shot of a person's lower legs and feet on a gray background.» / bron: Pexels

Waarom is het belangrijk om deze reflexen te observeren?

De observatie van primitieve reflexen biedt een niet-invasieve blik op de ontwikkeling van het centrale zenuwstelsel bij een baby. Het bestaan ervan bevestigt dat de hersenstam naar behoren functioneert. Nog significanter is hun tijdelijke integratie, wat laat zien dat de hersenschors geleidelijk controle krijgt over motorische processen, waardoor vrijwillige en doelgerichte bewegingen mogelijk worden.

Wanneer primitieve reflexen aanhouden, kunnen ze de opbouw van meer verfijnde vaardigheden belemmeren. Dit uit zich bijvoorbeeld op de volgende manier: