Wat doen de Chinezen tegen eczeem
Atopische dermatitis, algemeen bekend als eczeem, is een langdurige huidaandoening die wereldwijd veel mensen treft. Het manifesteert zich als jeuk, ontsteking en vaak schilfering van de huid. Terwijl de reguliere geneeskunde meestal gericht is op het onderdrukken van symptomen met crèmes zoals corticosteroïden en vochtinbrengers, richt de Traditionele Chinese Geneeskunde (TCM) zich op het herstellen van de interne balans van het lichaam, waarbij wordt aangenomen dat de oorzaak van huidaandoeningen ligt in disbalansen binnen het organisme. In plaats van uitsluitend de uiterlijke verschijnselen te onderdrukken, onderzoekt de TCM de diepere verstoringen in energie (Qi), bloed en vocht die tot eczeem kunnen leiden.
Deze benadering wijkt fundamenteel af van de westerse methode en heeft wereldwijd aandacht gekregen vanwege de nadruk op duurzame verbetering en het beperken van bijwerkingen. In dit artikel onderzoeken we welke stappen Chinezen volgens de TCM nemen tegen eczeem, welke therapieën worden toegepast, en hoe deze kunnen worden geïntegreerd met of naast de reguliere medische zorg.
Hoe kijkt de Traditionele Chinese Geneeskunde naar eczeem?
Binnen de TCM wordt eczeem niet beschouwd als een geïsoleerd huidprobleem, maar als een uiting van een dieperliggende disharmonie in het lichaam. De huid wordt gezien als een weerspiegeling van de staat van interne organen, met name de longen, milt en nieren. Volgens de TCM ontstaan eczeemverschijnselen wanneer er een onevenwicht is in de lichaamseigen energieën, vaak voortkomend uit een samenspel van interne zwakheden en externe prikkels.
De drie meest voorkomende onevenwichtspatronen in de TCM die tot eczeem leiden zijn:
- Wind-Hitte in de Longen en Milt: Dit patroon komt vaak voor bij acuut, ontstoken eczeem met rode, jeukende bultjes en kleine blaasjes met vocht. Het wordt meestal geassocieerd met blootstelling aan warmte, het eten van pittig voedsel of emotionele spanning.
- Vocht-Hitte in de Milt en Maag: In dit geval zijn er zwellingen, een vochtige uitslag, korstvorming en een gevoel van zwaarte in het lichaam. Dit patroon wordt vaak gelinkt aan een dieet dat rijk is aan vet, suiker en zuivelproducten, wat kan leiden tot interne ophoping van vocht en hitte.
- Bloedtekort met Wind-Droogte: Dit patroon wordt vaker gezien bij langdurig eczeem, gekenmerkt door droge, schilferende, bleke huidplekken en hevige jeuk, vooral tijdens de nacht. Het wijst op een tekort aan voedend bloed dat de huid zou moeten voeden, waardoor deze uitdroogt en gevoeliger wordt voor externe prikkels zoals wind.
De behandeling binnen de TCM is altijd individueel toegesneden en gebaseerd op een uitgebreide diagnose waarbij de therapeut let op de tong, pols, levensstijl, emotionele staat en eetgewoonten van de patiënt. Het doel gaat verder dan het kalmeren van de huid; het richt zich op het corrigeren van de onderliggende disbalans zodat de huid zich van binnenuit kan herstellen.
Welke behandelingen gebruiken Chinezen tegen eczeem?
De TCM hanteert een geïntegreerde methode waarbij verschillende behandelvormen worden gecombineerd, afgestemd op het specifieke onevenwichtspatroon van de individu. De meest toegepaste interventies zijn:
Kruidenformules (Fang Ji)
De Chinese kruidenkunde vormt de kern van de TCM-aanpak bij eczeem. In plaats van enkelvoudige kruiden worden complexe formules gebruikt die synergistisch werken om zowel de symptomen als de onderliggende oorzaak aan te pakken. Deze formules worden nauwkeurig afgestemd op het individuele TCM-patroon dat tijdens de diagnose wordt vastgesteld.
Veelgebruikte kruiden in deze formules zijn onder andere:
- Ku Shen (Sophora flavescens): Dit kruid staat bekend om zijn sterke ontstekingsremmende en jeukstillende werking, en wordt vaak ingezet bij vochtige, jeukende huiduitslag.
- Di Fu Zi (Kochiae scopariae fructus): Het is effectief tegen jeuk en wordt vaak gebruikt in baden of uitwendige wassingen voor lokale verzachting.
- Bai Xian Pi (Dictamni dasycarpi cortex): Dit kruid wordt gewaardeerd om zijn vermogen om hitte en vocht te verwijderen en de huid te kalmeren.
- Sheng Di Huang (Rehmanniae radix): Het wordt vooral gebruikt bij gevallen van bloedtekort om de huid te voeden en droogte tegen te gaan.
- Mu Dan Pi (Moutan cortex): Dit kruid heeft koelende eigenschappen en bevordert de bloedcirculatie, wat het nuttig maakt bij ontstoken, rode vormen van eczeem.
Een standaardformule voor het Wind-Hitte type eczeem zou bijvoorbeeld Xiao Feng San kunnen zijn, terwijl bij het Bloedtekort-patroon vaak een aangepaste versie van Dang Gui Yin Zi wordt voorgeschreven. Deze formules worden traditioneel bereid als decoctie (een soort kruidenthee), maar kunnen ook worden voorgeschreven in poeder-, pil- of tinctuurvorm.
Acupunctuur
Acupunctuur wordt ingezet om de stroom van Qi en bloed te reguleren, ontstekingen te verminderen en het immuunsysteem in balans te brengen. De gekozen punten worden afgestemd op het specifieke TCM-patroon dat bij de patiënt wordt vastgesteld.
- Punten die verband houden met de longen (zoals LU5 en LU7) worden vaak gebruikt om hitte en wind uit het lichaam te verdrijven.
- De miltpunten SP6 en SP9 worden gestimuleerd om vocht om te zetten en de spijsvertering te ondersteunen.
- Leverpunten LV3 en LV14 worden gebruikt om emotionele spanning en interne hitte te verlichten.
- Punten in de directe omgeving van eczeemmaatstappen worden aangezet voor lokaal effect en directe verzachting.
Onderzoek wijst uit dat acupunctuur jeuk kan verminderen en de slaap kan verbeteren bij mensen met eczeem, mogelijk dankzij de vrijgave van endorfines en de regulering van cytokineën.
Dieettherapie (Shi Liao)
In de TCM wordt voeding beschouwd als een kernonderdeel van zowel het ontstaan als de behandeling van eczeem. Men adviseert om voeding te mijden die het bestaande onevenwicht verergert en juist voeding te kiezen die het herstellend vermogen van het lichaam ondersteunt.
Voedingsrichtlijnen binnen de TCM voor eczeem:
- Vermijd pittig, gefrituurd en geroosterd voedsel, aangezien dit hitte kan verergeren.
- Beperk de inname van zuivel, vette en zoete producten, omdat deze vocht en slijm kunnen verhogen.
- Sla alcohol en sterke drank over, aangezien deze hitte en bloedstagnatie kunnen verergeren.
- Kies vaker voor groene bladgroenten, komkommer, mungbonen en peer, die verkoelend werken en vocht aanvullen.
- Bij een tekort aan bloed wordt aangeraden donkere bladgroenten, biet, zwarte bonen en lever (in mate) te eten.
- Drink voldoende lauwwarm water en kruidentheeën zoals kamille of muntthee.
De TCM adviseert daarnaast om te eten volgens het seizoen en rauwe, koude maaltijden te vermijden wanneer de spijsvertering zwak is, wat vaak het geval is bij vochtgerelateerd eczeem.
Externe Toepassingen
Naast kruiden voor binnenkomst worden ook uitwendige behandelingen ingezet om de huid direct te verzachten.
- Kruidenbaden: Een aftreksel van kruiden zoals Ku Shen, Di Fu Zi en Bai Xian Pi wordt aan lauwwarm badwater toegevoegd om jeuk en ontsteking te verzachten.
- Wassingen en kompressen: Verdunde kruidenextracten worden gebruikt om de huid te reinigen en te kalmeren, zonder de natuurlijke vetlaag aan te tasten.
- Zalfjes en zalven: Op basis van kruiden zoals Huang Bai (Phellodendron) en Zi Cao (Lithospermum) worden zalven bereid die hitte tegengaan en de huid voeden.
Deze uitwendige methoden zijn populair vanwege hun snelle werking en afwezigheid van systemische bijwerkingen, waardoor ze geschikt zijn voor kinderen en langdurig gebruik.
Wat zegt de wetenschap over de effectiviteit van Chinese behandelingen tegen eczeem?
Hoewel de TCM duizenden jaren wordt toegepast, bevindt het wetenschappelijk bewijs voor de effectiviteit bij eczeem zich nog in ontwikkeling. Er zijn echter veelbelovende onderzoeken die suggereren dat bepaalde TCM-interventies effectief kunnen zijn, vooral wanneer ze worden gecombineerd met westerse zorg.
Belangrijke resultaten uit het onderzoek:
- Een systematische review uit 2020 gepubliceerd in JAMA Dermatology concludeerde dat bepaalde Chinese kruidenformules significant effectief waren in het verlagen van de eczeemscore (SCORAD) in vergelijking met placebo, met een gunstig veiligheidsprofiel wanneer voorgeschreven door gekwalificeerde beoefenaars.
- Studie naar Xiao Feng San laat zien dat het kan bijdragen aan de regulatie van het immuunsysteem en de verlaging van ontstekingsmarkers zoals IgE en eosinofielen.
- Klinische onderzoeken naar acupunctuur tonen aan dat het jeuk kan verminderen (gemeten via VAS-schaal) en de kwaliteit van leven kan verhogen, mogelijk door invloed op het zenuwstelsel en de stressrespons.
- Kleine studies met kruidenbaden met Ku Shen laten zien dat deze effectief kunnen zijn bij het verminderen van rode, jeukende huidplekken, met minimale kans op irritatie.
Het is echter van belang om op te merken dat de kwaliteit van de studies uiteenloopt, en dat standaardisatie van kruidenpreparaten en het toepassen van blinding in onderzoek nog steeds een uitdaging vormt. Daarnaast kunnen bepaalde kruiden interacties vertonen met medicijnen (zoals bloedverdunners) of ongewenste effecten hebben bij ongereguleerd zelfgebruik. Daarom wordt aangeraden om behandeling te ondergaan bij een geregistreerde TCM-beoefenaar die, indien nodig, samenwerkt met de huisarts of dermatoloog.
De TCM wordt niet beschouwd als vervanging voor essentiële westerse medische zorg (bijvoorbeeld bij geïnfecteerd eczeem), maar wel als een waardevolle aanvullende aanpak die gericht is op langdurige beheersing en verbetering van de algehele gezondheid.
Praktische Checklist: Hoe kunt u beginnen met een TCM-benadering tegen eczeem?
Als u overweegt om een Traditionele Chinese Geneeskunde-aanpak te proberen voor uw eczeem, volg dan onderstaande stappen om op een veilige en goed geïnformeerde manier van start te gaan.
- Raadpleeg een erkende TCM-specialist: Zoek een professional die is aangesloten bij een erkende beroepsvereniging, zoals de Zhong Nederlandse Vereniging voor Traditionele Chinese Geneeskunde in Nederland of België. Zij kunnen een op maat gemaakte TCM-diagnose stellen.
- Deel uw medische achtergrond openhartig: Informeer zowel uw TCM-practicus als uw huisarts of dermatoloog over alle behandelingen die u momenteel volgt, zodat mogelijke interacties kunnen worden voorkomen.
- Start met uitwendige toepassingen: Een eerste stap kan zijn om een mild kruidenbad te proberen, bijvoorbeeld met Di Fu Zi, onder deskundige begeleiding, om de huidreactie te observeren.
- Let op uw eetpatroon: Probeer één voedingsgroep tegelijk te elimineren, zoals zuivel of pittig eten, gedurende een periode van 2-3 weken, om te beoordelen of dit leidt tot verbetering van uw eczeem.
- Heb geduld: TCM werkt doorgaans geleidelijk en richt zich op het herstellen van de interne balans. Verbeteringen kunnen enkele weken tot maanden duren, maar het streven is naar langdurige, duurzame resultaten.
- Bijhoud een symptoomdagboek: Noteer uw jeuk, slaapkwaliteit, voeding en stressniveaus om terugkerende patronen te identificeren en de effectiviteit van aangebrachte veranderingen objectief te meten.
- Combineer op een verstandige manier: Gebruik TCM niet als vervanging voor essentiële westerse medische behandelingen, bijvoorbeeld bij ernstige ontstekingen, maar als aanvullende ondersteuning voor langdurig onderhoud en het voorkomen van opvlammingen.
Veelgestelde Vragen over Chinezen en eczeem
In dit overzicht beantwoorden we de meest gestelde vragen over de manier waarop Traditionele Chinese Geneeskunde eczeem begrijpt en behandelt.
Is de Traditionele Chinese Geneeskunde veilig voor kinderen met eczeem?
Ja, wanneer toegepast door een gekwalificeerde en ervaren TCM-practicus met specialisatie in pediatrie, kan TCM veilig en effectief zijn voor kinderen. Externe behandelingen zoals zachte kruidenbaden en milde zalfjes worden vaak als eerste stap gebruikt. Interne kruidenformules voor kinderen worden zorgvuldig aangepast in dosering en samenstelling, vaak met zoete, milde kruiden om de smaak te verbeteren en het lichaam zachtjes te ondersteunen. Het is echter essentieel om nooit zelf kruiden te geven zonder professioneel advies, en om de gebruikelijke medische zorg (bijv. voor geïnfecteerde plekken) niet te verwaarlozen. Overleg altijd met zowel de TCM-practicus als de kinderarts of dermatoloog.
Hoe lang duurt het voordat ik verbetering zie bij een TCM-behandeling tegen eczeem?
De tijdlijn varieert sterk per individu en hangt af van factoren zoals de ernst en duur van het eczeem, het onderliggende TCM-patroon, de naleving van dieet- en leefstijladviezen, en de gebruikte behandelmethoden. Sommige mensen merken binnen enkele weken verbetering in jeuk of slaap, vooral bij het gebruik van externe toepassingen of dieetveranderingen. Voor diepgaande, structurele verbeteringen in de huidbarrière en het verminderen van de aanleg tot opvlamming kan het echter 3 tot 6 maanden of langer duren. TCM richt zich op het aanpakken van de onderliggende oorzaak, wat tijd vraagt, maar vaak leidt tot meer duurzame resultaten dan enkel symptoomonderdrukking. Consistentie en geduld zijn essentieel.
Kan ik Chinese kruiden tegelijkertijd gebruiken met mijn voorgeschreven eczeemcrèmes (bijv. corticosteroïden)?
Over het algemeen wel, maar het is van cruciaal belang dit te doen onder begeleiding van zowel uw TCM-practicus als uw huisarts of dermatoloog. Sommige kruiden kunnen theoretisch de werking van medicijnen beïnvloeden (bijv. door effecten op leverenzymen die ook medicijnen afbreken), hoewel ernstige interacties zeldzaam zijn wanneer kruiden op de juiste manier worden voorgeschreven. Een gekwalificeerde TCM-practicus zal uw medicatiegeschiedenis controleren en een formule kiezen die veilig te combineren is. Begin nooit met het innemen van kruiden zonder dit te bespreken, en stop nooit plotseling met voorgeschreven medicijnen zonder overleg met uw arts. Een geïntegreerde aanpak, waarbij beide systemen elkaar informeren, leidt vaak tot de beste resultaten.
Zijn er bepaalde voedingsmiddelen die ik volgens de TCM absoluut moet vermijden als ik eczeem heb?
De TCM hanteert geen universele 'verboden lijst', omdat het advies altijd afhankelijk is van het individuele TCM-patroon. Er zijn echter wel algemene richtlijnen gebaseerd op de veelvoorkomende patronen van vocht-hitte en hitte die eczeem kunnen verergeren. Voedingsmiddelen die vaak worden aangeraden om te beperken of te vermijden zijn:
- Het eten van pittig voedsel, zoals chili, peper of scherpe sauzen, kan leiden tot een toename van interne hitte.
- Gefrituurde en vetrijke gerechten dragen bij aan de vorming van vocht en slijm in het lichaam.
- Zuivelproducten, waaronder melk, kaas en yoghurt, kunnen de aanmaak van vocht en slijm stimuleren, met name bij jonge kinderen.
- Alcohol – verergert hitte en bloedstagnatie.
- Een overmatige inname van zoete en bewerkte suikers bevordert vochtophoping en kan de functie van de milt verzwakken.
- Het consumeren van zeer rauwe of gekoelde voedingsmiddelen, zoals ijs of rauwe salades, kan de spijsverteringsfunctie verzwakken, met name bij personen met een vochtgerelateerd type eczeem.
Aanbevolen zijn daarentegen verkoelende, vochtinbrengende en milde voedingsmiddelen zoals komkommer, peer, mungbonen, zeewier en groene bladgroenten. Een TCM-specialist kan uw dieet nauwkeurig afstemmen op uw individuele onevenwicht voor optimale ondersteuning.
Is eczeem volgens de TCM besmettelijk?
Binnen de Traditionele Chinese Geneeskunde wordt eczeem niet beschouwd als een besmettelijke aandoening, vergelijkbaar met schimmel- of bacteriële infecties. Het wordt eerder gezien als een externe manifestatie van een interne disbalans, zoals overtollige hitte, vocht of bloedtekort, die uniek is voor elk individu. Hoewel eczeem soms binnen families voorkomt, wordt dit verklaard door gedeelde erfelijke aanleg voor bepaalde soorten onevenwicht – bijvoorbeeld een zwakke longen- of milt-Qi – of door gemeenschappelijke leef- en eetgewoonten, niet door besmetting. Er bestaat geen risico op overdracht via huidcontact of luchtdispersie, zoals bij werkelijk besmettelijke huidaandoeningen. Indien eczeem echter secundair geïnfecteerd raakt, bijvoorbeeld door Staphylococcus aureus, kan die infectie wel besmettelijk zijn; dit vormt echter een afzonderlijk medisch probleem dat westerse medische behandeling vereist.
Korte Samenvatting
- TCM-benadering: Beschouwt eczeem als een uiting van interne onevenwichtigheden – zoals Wind-Hitte, Vocht-Hitte of Bloedtekort – en richt zich op het behandelen van de onderliggende oorzaak in plaats van slechts de symptomen te onderdrukken.
- Behandelingen: Bestrijken gepersonaliseerde kruidenformules, acupunctuur, dieettherapie en externe toepassingen zoals kruidenbaden en zalfjes.
- Veiligheid: Over het algemeen veilig wanneer uitgevoerd door een gekwalificeerde praktijk, maar raadpleeg altijd uw arts bij het combineren met westerse medicijnen om mogelijke interacties te voorkomen.
- Resultaten: Verbetering kan enkele weken tot maanden duren, met de nadruk op het bevorderen van langdurige huidgezondheid en het verminderen van de frequentie en ernst van opvlammingen.