Hoeveel ouders laten hun kinderen niet vaccineren
Vaccineren is nogal een ding in Nederland. De meeste ouders doen gewoon mee met het Rijksvaccinatieprogramma, maar steeds meer mensen haken af. Hoeveel ouders laten hun kinderen nou eigenlijk niet prikken? De cijfers van het RIVM laten zien dat de vaccinatiegraad de laatste jaren behoorlijk is gezakt. In 2023 zat Nederland rond de 90 procent voor de meeste vaccinaties. Dat klinkt misschien best oké, maar het betekent ook dat ongeveer 1 op de 10 kinderen niet volledig gevaccineerd rondloopt. En die cijfers verschillen nogal per regio en per vaccin.
Wat is de exacte vaccinatiegraad in Nederland?
Het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) komt elk jaar met nieuwe cijfers over hoe het staat met de vaccinatiegraad. Het meest recente rapport van 2023 liet dit zien:
| Vaccinatie | Deelnamepercentage (2023) |
|---|---|
| DKTP (difterie, kinkhoest, tetanus, polio) | 92,1% |
| BMR (bof, mazelen, rodehond) | 90,8% |
| MenACWY (meningokokken) | 89,5% |
| HPV (baarmoederhalskanker) | 68,3% (meisjes) / 59,1% (jongens) |
Dus gemiddeld genomen laten tussen de 8 en 10 procent van de ouders hun kinderen niet (volledig) vaccineren. Bij HPV ligt dat percentage een stuk hoger, vooral als je kijkt naar jongens. Dat is best opvallend.
Waarom kiezen ouders ervoor om niet te vaccineren?
De redenen waarom ouders afhaken zijn nogal uiteenlopend. Onderzoek van het RIVM en de GGD wijst op een paar terugkerende motieven:
- Angst voor bijwerkingen: Ouders maken zich zorgen over wat er op korte of lange termijn kan gebeuren.
- Filosofische of religieuze overtuigingen: Sommige mensen vinden dat vaccineren ingaat tegen hun geloof, of vertrouwen gewoon op het natuurlijke afweersysteem van hun kind.
- Wantrouwen in de overheid of farmaceutische industrie: Er is een groep die officiële informatie niet meer vertrouwt en elders antwoorden zoekt.
- Lage ervaren ziekte-ernst: Omdat veel ziektes hier nauwelijks nog voorkomen, zien mensen het gevaar van bijvoorbeeld mazelen of kinkhoest niet meer.
Zijn er regionale verschillen in Nederland?
Ja, en die verschillen zijn behoorlijk groot. In de Bible Belt – die loopt van Zeeland tot Overijssel – ligt de deelname veel lager. Gemeenten als Urk, Staphorst en Reimerswaal zitten soms onder de 60 procent. In de grote steden als Amsterdam, Rotterdam en Utrecht ligt het juist hoger. Maar ook daar zijn wijken waar minder geprikt wordt, vaak bij mensen met een migratieachtergrond of juist hoogopgeleide, alternatief ingestelde ouders. Het is een ingewikkeld beeld.
Wat zijn de gevolgen van een dalende vaccinatiegraad?
Dat heeft directe gevolgen voor de volksgezondheid. Zodra minder dan 90 procent van de bevolking gevaccineerd is, krijg je risico op uitbraken van ziektes die we eigenlijk onder controle hadden. In 2023 en 2024 zagen we bijvoorbeeld meer kinkhoestgevallen, vooral bij baby's die nog niet volledig gevaccineerd waren. Ook mazelen stak weer de kop op in Europa, en sommige Nederlandse gemeenten moesten noodvaccinatiecampagnes opzetten. Dat wil je echt niet meemaken.
"Vaccinatie is een collectieve verantwoordelijkheid. Hoe meer kinderen gevaccineerd zijn, hoe beter we kwetsbare groepen – zoals baby's, ouderen en mensen met een zwak immuunsysteem – beschermen tegen ernstige ziektes." – RIVM-woordvoerder
Hoe verhoudt Nederland zich tot andere landen?
Internationaal gezien zitten we ongeveer in het midden. Frankrijk en België hebben een vergelijkbare of zelfs lagere vaccinatiegraad, terwijl Portugal, Spanje en de Scandinavische landen juist hoger scoren. In Frankrijk zijn ze overgestapt op verplichte vaccinatie voor kinderen, en dat heeft de deelname daar naar boven de 95 procent getild. In Nederland is vaccinatie nog steeds vrijwillig, maar de overheid laat doorschemeren dat er strengere maatregelen kunnen komen als de cijfers verder dalen. Denk aan een tijdelijke verplichting voor de kinderopvang.
Veelgestelde vragen over het niet vaccineren van kinderen
Hoeveel procent van de Nederlandse kinderen is niet gevaccineerd?
Ongeveer 8 tot 10 procent van de kinderen in Nederland is niet volledig gevaccineerd volgens het Rijksvaccinatieprogramma. Dat varieert per vaccinatie en per regio. Bij HPV ligt dat percentage flink hoger, rond de 30 tot 40 procent.
Is vaccinatie verplicht in Nederland?
Nee, vaccinatie is in Nederland niet verplicht. Het Rijksvaccinatieprogramma is vrijwillig, al wordt het sterk aanbevolen door de overheid en medische instanties. Er wordt wel gepraat over een mogelijke verplichting, maar dat is nog niet concreet.
Waarom daalt de vaccinatiegraad de laatste jaren?
Die daling komt door verschillende dingen: meer wantrouwen in instituties, de invloed van desinformatie op sociale media, een groeiende nadruk op persoonlijke autonomie en minder kennis over hoe heftig kinderziektes kunnen zijn. De coronacrisis heeft het vertrouwen in vaccinaties in het algemeen ook geen goed gedaan.
Wat zijn de risico's voor niet-gevaccineerde kinderen?
Niet-gevaccineerde kinderen lopen een flink hoger risico op ernstige complicaties van ziektes zoals mazelen, kinkhoest, hersenvliesontsteking en hepatitis B. Die ziektes kunnen leiden tot ziekenhuisopname, blijvende schade of zelfs overlijden. Daarnaast vormen ze een risico voor anderen, zoals baby's die nog te jong zijn voor vaccinatie.
Korte samenvatting
- Vaccinatiegraad: Ongeveer 90-92% van de kinderen is gevaccineerd; 8-10% niet.
- Regionale verschillen: In de Bible Belt ligt de deelname soms onder 60%; in grote steden hoger.
- Belangrijkste redenen: Angst voor bijwerkingen, religieuze overtuigingen, wantrouwen en onderschatting van ziektes.
- Gevolgen: Dalende vaccinatiegraad leidt tot uitbraken van kinkhoest en mazelen, vooral onder kwetsbare groepen.