Doet vissen pijn bij een vis

De kwestie of vissen pijn ervaren tijdens het vangen trekt steeds meer aandacht bij hengelaars, dierenwelzijnsorganisaties en onderzoekers. Omdat vissen geen gelaatsexpressies vertonen zoals zoogdieren, wordt hun pijngevoel vaak onderschat, maar nieuw bewijs wijst erop dat ze schadelijke prikkels kunnen waarnemen en erop reageren. Deze tekst bespreekt de wetenschappelijke bevindingen, het gedrag van geviseerde vissen bij letsel en de ethische implicaties voor zowel sport- als beroepsvisserij.

Hebben vissen het zenuwstelsel om pijn te voelen?

Voor het ervaren van pijn is een functioneel zenuwstelsel vereist dat prikkels kan opvangen, via zenuwvezels naar de hersenen geleiden en daar als onaangenaam interpreteren. Vissen beschikken over een verfijnd zenuwstelsel met nociceptoren – gespecialisezenuwen die reageren op potentieel schadelijke prikkels zoals extreme temperatuur, mechanische druk of irriterende chemicaliën. Onderzoek toont aan dat deze zenuwcellen bij vissen op vergelijkbare wijze werken als bij zoogdieren.

Verder hebben vissen hersengebieden zoals de hersenstam en de telencefalon die een rol spelen bij de verwerking van pijnsignalering. Met behulp van neurobeeldvormende technieken is aangetoond dat bij blootstelling aan schadelijke stimuli specifieke hersenregio’s actief worden – een patroon dat overeenkomt met de pijnrespons bij andere gewervelden.

Welk gedrag vertonen vissen wanneer ze pijn hebben?

Een overtuigende aanwijzing dat vissen pijn voelen, komt uit hun gedrag wanneer ze letsel oplopen. Bij vangst of verwonding vertonen zij vaak de volgende reacties:

In proefopstellingen waarbij vissen een zuurzere oplossing in de lip kregen – een gevoelig gebied – werd duidelijk afwijkend gedrag waargenomen. Dit gedrag nam af wanneer zij een analgeticum toegediend kregen, wat aangeeft dat de reactie meer is dan een puur reflexmatige respons en mogelijk voortkomt uit een subjectieve ervaring van ongemak.

A chef skillfully cuts fresh salmon on a wooden board, surrounded by kitchen ingredients.
«A chef skillfully cuts fresh salmon on a wooden board, surrounded by kitchen ingredients.» / bron: Pexels

Is het vangen van een vis pijnlijk voor de vis?

Het vangproces kan inderdaad pijn veroorzaken bij vissen. Wanneer een vis wordt geraakt door de haak, kan deze door gevoelig weefsel in lip, kieuwen of oog dringen – gebieden met een hoge dichtheid aan zenuwuiteinden. De daaropvolgende strijd tegen de hengel leidt bovendien tot fysieke uitputting, zuurstoftekort en weefselschade, factoren die samen stress verhogen en pijn kunnen veroorzaken.

Daarnaast kan langdurig verblijf buiten water leiden tot beschadiging van de kieuwen en een onvoldoende zuurstofopname, waardoor het lijden wordt verlengd. zelfs bij catch-and-release kan blijvende schade optreden die vatbaar is voor infecties, het voedzoekvermogen vermindert of uiteindelijk tot vroegtijdige dood leidt.

Wat zegt de wetenschap over het bewustzijn van vissen?

Hoewel vissen geen neocortex bezitten zoals zoogdieren, hebben zij alternatieve hersenstructuren die complexe taken kunnen uitvoeren. Onderzoek naar viscognitie laat zien dat zij in staat zijn tot leren, geheugenconsolidatie, sociaal leren en in sommige gevallen zelfs gereedschapsgebruik. Deze bevindingen ondersteunen het idee dat vissen niet enkel op reflex reageren, maar bewust zijn van hun omgeving en interne staat.

In 2021 erkende de Britse regering formeel dat vissen in staat zijn tot pijn en lijden, en nam zij hen op in de Animal Welfare (Sentience) Act. Deze juridische erkenning steunde op honderden wetenschappelijke studies en betekent een omslag in de maatschappelijke opvatting over het welzijn van vissen.

Ethische overwegingen voor vissers

Gezien het bewijs dat vissen pijn kunnen ervaren, rijzen er ethische vragen rond zowel recreatieve als commerciële visserij. Vissers kunnen het lijden beperken door onder andere de volgende maatregelen te nemen: