Doet vissen pijn bij een vis
De kwestie of vissen pijn ervaren tijdens het vangen trekt steeds meer aandacht bij hengelaars, dierenwelzijnsorganisaties en onderzoekers. Omdat vissen geen gelaatsexpressies vertonen zoals zoogdieren, wordt hun pijngevoel vaak onderschat, maar nieuw bewijs wijst erop dat ze schadelijke prikkels kunnen waarnemen en erop reageren. Deze tekst bespreekt de wetenschappelijke bevindingen, het gedrag van geviseerde vissen bij letsel en de ethische implicaties voor zowel sport- als beroepsvisserij.
Hebben vissen het zenuwstelsel om pijn te voelen?
Voor het ervaren van pijn is een functioneel zenuwstelsel vereist dat prikkels kan opvangen, via zenuwvezels naar de hersenen geleiden en daar als onaangenaam interpreteren. Vissen beschikken over een verfijnd zenuwstelsel met nociceptoren – gespecialisezenuwen die reageren op potentieel schadelijke prikkels zoals extreme temperatuur, mechanische druk of irriterende chemicaliën. Onderzoek toont aan dat deze zenuwcellen bij vissen op vergelijkbare wijze werken als bij zoogdieren.
Verder hebben vissen hersengebieden zoals de hersenstam en de telencefalon die een rol spelen bij de verwerking van pijnsignalering. Met behulp van neurobeeldvormende technieken is aangetoond dat bij blootstelling aan schadelijke stimuli specifieke hersenregio’s actief worden – een patroon dat overeenkomt met de pijnrespons bij andere gewervelden.
Welk gedrag vertonen vissen wanneer ze pijn hebben?
Een overtuigende aanwijzing dat vissen pijn voelen, komt uit hun gedrag wanneer ze letsel oplopen. Bij vangst of verwonding vertonen zij vaak de volgende reacties:
- Een versnelde ademhaling (hyperventilatie)
- Weigering van voedsel
- Het vermijden of beschermen van de beschadigde zone, bijvoorbeeld door tegen voorwerpen te schuren
- Afwijkende zwemgedragingen, zoals schokkerige bewegingen, lethargie of vluchtreacties
- Verhoogde cortisolwaarden in het bloed, een marker voor stress
In proefopstellingen waarbij vissen een zuurzere oplossing in de lip kregen – een gevoelig gebied – werd duidelijk afwijkend gedrag waargenomen. Dit gedrag nam af wanneer zij een analgeticum toegediend kregen, wat aangeeft dat de reactie meer is dan een puur reflexmatige respons en mogelijk voortkomt uit een subjectieve ervaring van ongemak.
Is het vangen van een vis pijnlijk voor de vis?
Het vangproces kan inderdaad pijn veroorzaken bij vissen. Wanneer een vis wordt geraakt door de haak, kan deze door gevoelig weefsel in lip, kieuwen of oog dringen – gebieden met een hoge dichtheid aan zenuwuiteinden. De daaropvolgende strijd tegen de hengel leidt bovendien tot fysieke uitputting, zuurstoftekort en weefselschade, factoren die samen stress verhogen en pijn kunnen veroorzaken.
Daarnaast kan langdurig verblijf buiten water leiden tot beschadiging van de kieuwen en een onvoldoende zuurstofopname, waardoor het lijden wordt verlengd. zelfs bij catch-and-release kan blijvende schade optreden die vatbaar is voor infecties, het voedzoekvermogen vermindert of uiteindelijk tot vroegtijdige dood leidt.
Wat zegt de wetenschap over het bewustzijn van vissen?
Hoewel vissen geen neocortex bezitten zoals zoogdieren, hebben zij alternatieve hersenstructuren die complexe taken kunnen uitvoeren. Onderzoek naar viscognitie laat zien dat zij in staat zijn tot leren, geheugenconsolidatie, sociaal leren en in sommige gevallen zelfs gereedschapsgebruik. Deze bevindingen ondersteunen het idee dat vissen niet enkel op reflex reageren, maar bewust zijn van hun omgeving en interne staat.
In 2021 erkende de Britse regering formeel dat vissen in staat zijn tot pijn en lijden, en nam zij hen op in de Animal Welfare (Sentience) Act. Deze juridische erkenning steunde op honderden wetenschappelijke studies en betekent een omslag in de maatschappelijke opvatting over het welzijn van vissen.
Ethische overwegingen voor vissers
Gezien het bewijs dat vissen pijn kunnen ervaren, rijzen er ethische vragen rond zowel recreatieve als commerciële visserij. Vissers kunnen het lijden beperken door onder andere de volgende maatregelen te nemen:
- Het gebruik van stompe haakjes die minder weefselschade aanrichten
- Het snel en voorzichtig verwijderen van de haak om tijd buiten water te verkorten
- Het inzetten van knooploze hengelnetten om beschadiging van de beschermende slijmlaag te voorkomen
- Het vermijden van visserij bij extreme watertemperaturen, zowel zeer warm als zeer koud
- Het overwegen van alternatieven zoals kunstvissen zonder haak of het beoefenen van observatief vissen
- Pijnwaarneming: Vissen beschikken over het zenuwstelsel en de benodigde hersenstructuren om pijn waar te kunnen nemen.
- Gedragsbewijs: Zij vertonen vermijdingsgedrag, stressreacties en zelfzorggedrag bij letsel, wat meer suggereert dan een puur reflexmatige respons.
- Vissen kan pijn doen: Het doorboren van de haak, het strijden tegen de hengel en blootstelling aan lucht veroorzaken zowel fysieke als neurologische belasting bij de vis.
- Ethische verantwoordelijkheid: Vissers kunnen schade beperken door zorgvuldig te werk te gaan en bewuste keuzes te maken bij hun praktijk.
Uiteindelijk hangt de morele afweging af van hoe men de waarde van menselijke recreatie stelt tegenover het mogelijke lijden van een gevoelig dier. Voor velen leidt deze overweging tot een meer attente en terughoudende praktijk bij het uitoefenen van de visserij.
Veelgestelde vragen over pijn bij vissen
Kunnen vissen echt pijn voelen, of reageren ze alleen op een reflex?
Vissen laten meer zien dan enkel reflexieve reacties op pijnlijke prikkels; hun gedrag duidt op een subjectieve ervaring van ongemak, zoals het leren vermijden van schadelijke situaties en het verzorgen van zichzelf na toediening van pijnstillende middelen. Deze observaties ondersteunen de idee dat vissen pijn kunnen ervaren, en niet alleen automatisch reageren op een stimulus.
Doen alle vissensoorten hetzelfde pijngevoel?
Hoewel veel onderzoek zich richt op soorten zoals zalm, forel en karp, wijzen vergelijkende studies erop dat tal van vissoorten vergelijkbare systemen voor het waarnemen van schade bezitten. Variaties in gevoeligheid kunnen optreden op basis van levenswijze en leefomgeving, maar het fundamentele vermogen om letsel waar te nemen lijkt algemeen aanwezig bij gewervelde vissen.
Is catch-and-release vissen echt diervriendelijker?
Het praktiseren van catch-and-release kan het lijden van een vis verminderen vergeleken met doden, maar het is risicoloos niet. Wonden, stress en blootstelling aan lucht kunnen leiden tot latere sterfte of een verslechtering van het welzijn. De mate van schade is sterk afhankelijk van hoe de visser te werk gaat – een snelle en voorzichtige aanpak kan het verschil maken.
Wat kunnen beleidsmakers doen om het welzijn van vissen te beschermen?
Besluitvormers kunnen actie ondernemen door bijvoorbeeld bepaalde vistmethoden te verbieden – zoals het gebruik van levend aas met schadelijke haken –, gesloten seizoenen in te stellen tijdens paaiperiodes, onderzoek naar viswelzijn te stimuleren, en vissen op te nemen in dierenwelzijnswetgeving, iets dat al in diverse Europese landen is gerealiseerd.